قرن حاضر قرن انرژی است و بیشک گاز در شکلگیری قدرت انرژی برای کشورها نقشی تعیینکننده دارد. ایران با در اختیار داشتن 61/29 تریلیون مترمکعب ذخایر دست نخورده گاز و دارا بودن 17 درصد گاز جهان یکی از قدرتمندان عرصه انرژی محسوب میشود. در 30 سال اخیر حجم ذخایر گاز خشک همراه کشور 12 میلیارد و 566 میلیون فوتمکعب، میعانات گازی همراه 30 میلیون بشکه، حجم گاز خشک میدانهای مستقل 674 میلیارد و 648 میلیون فوتمکعب، میعانات گازی میدانهای مستقل 209 میلیون بشکه افزایش داشته و حجم ذخایر گازی مستقل، همراه و کلاهکهای گازی نیز 678 میلیارد بشکه افزایش را ثبت کرده است، در عین حال کشف 10 میدان بزرگ مستقل گازی نویدبخش آینده درخشان ایران در عرصه تجارت گاز در دنیاست که در سالهای اخیر توجه مسوولان را معطوف خود ساخته است.
در سالهای اخیر کشورهای توسعهیافته علاوه بر آگاهی از مزیتهای قابل توجه گاز، به استفاده روزافزون از آن روی آوردهاند و در این میان، رونق الانجی در بازار این کشورها، مزیتهایی را برای کشورهای تولیدکننده گاز به وجود آورده است. در این حال کشور ایران با توجه به برنامه مدونی که در تولید الانجی تعریف شده است، چندین طرح الانجی را در دستور کار قرار داده است .
درخصوص بررسی بازار الانجی در ایران و جهان و وضعیت پروژه ایران الانجی با علی خیراندیش، مدیرعامل شرکت مایعسازی گاز طبیعی ایران گفتوگویی انجام دادیم که در ادامه از نظرتان میگذرد.
با توجه به اینکه خطوط انتقال گاز ایران برای صادرات در حال افزایش است، چه ضرورتی برای استفاده از الانجی در کشور وجود دارد؟
الانجی همان گاز طبیعی است که مایع شده و به راحتی حمل میشود، بنابراین در هر کجا که گاز مورد استفاده قرار میگیرد، الانجی هم میتواند مورد استفاده قرار گیرد. الانجی با توجه به حمل آنکه از طریق کشتیهای مخصوص صورت میگیرد، دسترسی به بازارهای جهان را که از ایران دور هستند، هموار میکند؛ موضوعی که در انتقال گاز از طریق خط لوله دسترسی به آن غیرممکن یا غیر اقتصادی میشود. در تعاریف تئوریک که تصمیم گیران بر اساس آن تصمیمگیری میکنند، اگر گاز بیش از دو هزار مایل با خط لوله 56 اینچ بخواهد منتقل شود دیگر توجیه اقتصادی ندارد و باید به صورت الانجی صادر شود. امروز قیمت الانجی با قیمت گاز در بازار اطراف ما برابر شده است، بنابراین اگر بگوییم خط لوله برای ما اقتصادی است یا الانجی اشتباه کردهایم.
واقعیت این است که باید بدانیم کدام بازار با خط لوله و کدام بازار با الانجی برای ما قابل دسترس است. به طور مثال قیمت گاز در بازار آمریکا به ازای هر میلیون BTU، بیش از 4 دلار، در اروپا 7 دلار، در جنوبشرق اروپا 8 تا 9 دلار، در ژاپن حدود 5/11 دلار و در چین و کرهجنوبی نیز 8 تا 9 دلار است.
در حال حاضر تکمحموله نقدی (اسپات) در بازار انرژی به وجود آمده است که بازارهای جهانی تحت تاثیر این تکمحمولهها قرار دارند. این محمولهها که منشا آن بازار آمریکاست با انتقال به دیگر بازارها به کاهش قیمتها منجر میشود، همانطور که در سال گذشته به کاهش بیش از دو دلاری قیمت گاز در این بازارها منجر شد.
بنابراین میتوان دریافت که اگر ظرفیتهای بازار الانجی در دنیا افزایش یابد، جنبوجوشی در بازار الانجی به وجود خواهد آمد و ایران نیز با توجه به ظرفیتهایی که در این بخش در اختیار دارد، سهمی قابل توجه از آن خواهد داشت. در حال حاضر روسیه برنامه تولید 100 میلیون تنی الانجی را در دستور کار دارد که تا سال 2020 در صدد تحقق آن است.
دیگر کشورها نیز که در زمینه الانجی برنامههای گستردهای دارند، شامل قطر با ظرفیت 70 میلیون تن، استرالیا 60 تا 70 میلیون تن و ایران با ظرفیت 80 میلیون تن ( در برنامه تا به حال )میشود. بر اساس پیشبینی کارشناسان، تولید الانجی در سال 2020 به 350 میلیون تن خواهد رسید و این یعنی در آینده 60 درصد تجارت گاز دنیا به شکل الانجی انجام خواهد شد که در این صورت فروش گاز از طریق خط لوله نسبت به الانجی پایین خواهد آمد.( منظور از تجارت گاز دنیا فروش گاز از یک کشوربه کشورهای دیگر است.)
رقابت میان تولیدکنندگان انرژی به ویژه در منطقه خاورمیانه چگونه است؟
قبل از هر چیز باید ظرفیت کشورهای هدف را سنجید. به طور مثال امروزه کشور بحرین که تنها 100 کیلومتر از منبع گازی پارس جنوبی فاصله دارد در حال بررسی احداث یک ترمینال الانجی در کشور خود است. بنابراین اگر ما بخواهیم به بحرین گاز صادر کنیم در صورتی که قیمت ال ان جی بازار کمتراز قیمت گاز ارائه شده ایران باشد و ترمینال الانجی در این کشور راهاندازی شده باشد بحرین گاز از ما نخواهد خرید.
در حال حاضر در منطقه رقابتی برای تولید و دریافت الانجی به وجود آمده، به طوری که پاکستان در حال احداث یک ترمینال الانجی است ضمن آنکه هند، چین و ترکیه نیز در حال گسترش ترمینالهای الانجی خود هستند، از اینرو اگر بخواهیم به بازارهای دوردست نگاه کنیم باید بدانیم که سهم ایران از این بازارها چقدر است؟
طبیعی است هر کشوری برای افزایش منابع اقتصادی خود در تلاش است، پس ابتدا باید فرصتهای پیشرو را درک کرده و آنچه را که اقتصادی است به عنوان گزینه اول انتخاب کنیم.
آیا بازارهای هدف ایران در الانجی مشخص شده است؟
بله، در حوزه الانجی باید به بازارهایی نگاه کنیم که بیش از دو هزار و 500 کیلومتر( با محاسبات امروز و طبعا با تغییر قیمت ها این عدد می تواندتغییر کند) با عسلویه فاصله دارند. این بازارها عبارتند از هند به خصوص سواحل شرقی و جنوبی آن، چین، کرهجنوبی، ژاپن، تایلند، کشورهای اروپایی، مکزیک، آرژانتین و حتی آمریکا.
در کشورهای آمریکایی شرایط سیاسی و اقتصادی تعیینکننده است، به طور مثال اگر ونزوئلا به جمع کشورهای صادرکننده الانجی بپیوندد، یقینا کشورهای آمریکای جنوبی را بازار هدف قرار خواهد داد، بنابراین هزینه حمل الانجی از ونزوئلا به این کشورها بسیار پایینتر از هزینهای است که ایران متحمل میشود، بنابراین دریافت الانجی از ایران برای آن کشورها توجیه اقتصادی نخواهد داشت.
موضوع دیگری که در این خصوص حائز اهمیت است، رونق بازار آمریکاست که برای ما صرفه اقتصادی خواهد داشت. در هر حال به نظر میرسد در چند سال آینده بازارهای گاز مانند بازار نفت خواهد شد و قیمتها در بازارهای مختلف با یک اختلاف 3 تا 4 درصدی یکسان خواهد ماند.
در حال حاضر چه کشورهایی تولیدکننده الانجی هستند؟
هماکنون قطر بزرگترین صادرکننده الانجی جهان است و پس از آن اندونزی،مالزی و الجزایر در رتبههای بعدی قرار دارند، در عین حال امارات متحده عربی، عمان، یمن، مصر، لیبی، نیجریه ،برونئیدارالسلام ،ترینیداد وتوباگو ، استرالیا و گینه نیز کشورهای صادرکننده الانجی در جهان به شمار میآیند. همچنین آنگولا، ونزوئلا و گینه و استوایی نیز به زودی به جمع کشورهای صادرکننده الانجی خواهند پیوست.
بزرگترین کشورهای واردکننده الانجی کدام کشورها هستند؟
بزرگترین کشورهای واردکننده الانجی در حال حاضر ژاپن، آمریکا، کره جنوبی، چین، هند و کشورهای عضو اتحادیه اروپا هستند. هماکنون کشورهای اتحادیه اروپا افزایش دو برابر پلنتهای موجود دریافت الانجی را در دستور کار قرار دادهاند، نزدیک به 3 برابر پلنتهای موجود دریافت الانجی در هند، 5/2 برابر در کره و تعداد بسیار زیادی در ژاپن در حال ساخت است. این موضوع نشان میدهد که الانجی متقاضی زیادی دارد و همه کشورها در حال وارد کردن وبیشتر افزایش واردات الانجی هستند.
جایگاه ایران در بازار الانجی جهان کجاست؟
ایران رتبه دوم ذخایر گاز، رتبه سوم مصرف گاز و رتبه چهارم تولید گاز را در جهان در اختیار دارد. در حال حاضر با توجه به تراز تجاری موجود واردکننده و صادرکننده گاز نیستیم. اگرچه به کشور ترکیه گاز صادر میکنیم و از ترکمنستان نیز گاز وارد میکنیم اما تراز تجاری ما صفر است. با توجه به امکانات موجود، دلیل اینکه صادرکننده گاز نیستیم، مصرف بیحد و اندازه گاز در داخل کشور است که تغییر شیوه مصرف ضروری است. آنچه مسلم است اینکه الانجی، تزریق، صادرات با خط لوله و... قربانی مصرف داخل شده اند که با صرفهجویی در این زمینه میتوان از گاز استفاده بهینه کرد.
طرح هدفمندشدن یارانهها چقدر میتواند به تحقق صادرات گاز ایران کمک کند؟
این طرح 100درصد در مصرف بهینه گاز در داخل کشور موثر است. اگر مصرف گاز پایین بیاید، میتوانیم آن را از طریق خط لوله یا به صورت الانجی صادر کنیم یا حتی به میادین نفتی تزریق شود.
در برخی از صنایع، یارانهای که دولت میدهد به طور غیرمستقیم به نفع خریدار خارجی تمام میشود که این موضوع به هیچ عنوان منطقی نیست و ضروری است که این طرح هرچه سریعتر اجرایی شود. در سند راهبردی کنونی وزارت نفت تولید الانجی در 5 پلنت اصلی و چند پلنت فرعی تعریف شده است، به گونهای که قرار شده سالانه 80 میلیون تن الانجی تولید شود.
تحقق این موضوع چه تاثیری در جایگاه ایران در صادرات الانجی در جهان خواهد داشت؟
با دستیابی به اهداف این سند، ایران دومین صادر کننده الانجی در جهان پس از روسیه و قبل از قطر خواهد بود.
شما مسوولیت مدیریت شرکت مایعسازی گاز ایران(ایران الانجی) را بر عهده دارید، در حال حاضر این طرح در چه وضعیتی قرار دارد؟
این طرح در دو فاز تعریف شده و هر فاز قرار است 5/10 میلیون تن الانجی تولید کند. فاز یک با 37 درصد پیشرفت در دست اجراست و فاز 2، طی 2 تا 3 ماه آینده تاییدیههای دولتی را برای فاینانس خواهد گرفت که به محض دریافت این تاییدیهها، عملیات اجرایی فاز 2 آغاز میشود.
این پروژه چه زمانی به بهرهبرداری میرسد؟
اگر منحنی درخواست نقدینگی پوشش یابد، امیدواریم اواخر سال 90 یا اوایل سال 1391 نخستین محموله صادراتی ایران الانجی روانه بازار شود.
چه میزان سرمایهگذاری در این طرح مورد نیاز است؟
به جز یک میلیارد دلاری که تاکنون هزینه شده، 3 میلیارد دلار دیگر مورد نیاز است، حال آنکه قرار است دو وام 900 میلیون دلار و 700 میلیون دلار به صورت مجزا در این طرح، از طریق وام از شرکتها و بانک های داخلی تامین اعتبار شود. در هر حال باید طی دو سال، یک میلیارد و 400 میلیون دلار سرمایهگذاری در این طرح صورت گیرد یعنی ماهانه 60 میلیون دلار باید به این پروژه تزریق شود تا این طرح در زمان مقرر، نخستین محموله صادراتی را روانه بازار کند.
پروژه ایران الانجی در کدام منطقه به اجرا درمیآید و خوراک آن چقدر و از کدام فاز پارس جنوبی است؟
این پروژه در زمینی به مساحت 198 هکتار در منطقه کنگان اجرایی خواهد شد و 79 هکتار زمین هم برای تجهیز کارگاه در اختیار این پروژه قرار خواهد گرفت. خوراک این پروژه، 2 میلیارد فوتمکعب گاز برای هر فاز است که مقرر شده از فاز 12 پارس جنوبی تامین شود.
تاثیر تحریمها بر روند اجرای پروژه چگونه بوده است؟ آیا تحریمها اثرگذار بوده؟
اگرچه فشارها زیاد است، اما تحریمها هیچ مشکلی بر روند اجرای این پروژه نداشته است. تحریمها قابل مدیریت است چراکه راه عبور از آن را در اختیار داریم.
در پایان اگر صحبت خاصی باقی مانده بفرمایید.
پروژه ایران الانجی با همکاری همه دستاندرکاران مسیر خود را طی میکند. این پروژه از افراد متخصص و توانمندی بهره میگیرد که سالیان سال در مجموعه صنعت نفت ویا سایر مجموعه های صنعتی کشور افتخارآفرین بودهاند. در مجموعه ایران الانجی در بین 20 مدیر ارشد یک سابقه 500 الی 600 ساله نهفته است و این موضوع مهمترین دلیلی بوده که باعث شده این پروژه طی دو سال اخیر نسبت به دیگر پروژههای الانجی کشور از پیشرفت قابل توجهی برخوردار باشد.
براساس پیشبینی کارشناسان، تولید الانجی در سال 2020 به 350 میلیون تن خواهد رسید و این یعنی در آینده، 60 درصد تجارت گاز دنیا به شکل الانجی انجام خواهد شد.
